实二次型

实二次型

定义

含有 nn 个实变量 x1, x2, ⋯ , xnx_1,\, x_2,\, \cdots,\, x_n 的在某个数域上的二次齐次多项式

f(x1, x2, ⋯ , xn)=∑i=1n∑j=1naijxixj(aij=aji)f(x_1,\, x_2,\, \cdots,\, x_n) = \sum_{i=1}^n \sum_{j=1}^n a_{ij} x_i x_j \qquad (a_{ij} = a_{ji})

称为二次型,若全部 aij∈Ra_{ij} \in \mathbb{R},则称为实二次型,若全部 aij∈Ca_{ij} \in \mathbb{C},则称为复二次型。

f(x1, x2, ⋯ , xn)=∑i=1n∑j=1naijxixj=∑i=1naiixi2+∑i<j(aij+aji)xixj=∑i=1naiixi2⏟平方项+2∑i<jaijxixj⏟交叉项\begin{aligned} f(x_1,\, x_2,\, \cdots,\, x_n) &= \sum_{i=1}^n \sum_{j=1}^n a_{ij} x_i x_j \\ &= \sum_{i=1}^n a_{ii} x_i^2 + \sum_{i < j}(a_{ij} + a_{ji}) x_i x_j \\ &= \sum_{i=1}^n a_{ii} \underbrace{x_i^2}_{\text{平方项}} + 2 \sum_{i < j} a_{ij} \underbrace{x_i x_j}_{\text{交叉项}} \end{aligned}

二次型 ff 的矩阵表示形式

f(x1,x2,⋯ ,xn)=[x1x2⋯xn][a11a12⋯a1na21a22⋯a2n⋮⋮⋱⋮an1an2⋯ann][x1x2⋮xn]=x⊺Ax\begin{aligned} f(x_1, x_2, \cdots, x_n) &= \begin{bmatrix} x_1 & x_2 & \cdots & x_n \end{bmatrix} \begin{bmatrix} a_{11} & a_{12} & \cdots & a_{1n} \\ a_{21} & a_{22} & \cdots & a_{2n} \\ \vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\ a_{n1} & a_{n2} & \cdots & a_{nn} \end{bmatrix} \begin{bmatrix} x_1 \\ x_2 \\ \vdots \\ x_n \end{bmatrix}\\ &= \bm{x}^\intercal \bm{A} \bm{x} \end{aligned}

其中 A\bm{A} 为对称矩阵,称为二次型 ff 的矩阵。A\bm{A} 的秩称为二次型 ff 的秩,即 r⁡(f)≔r⁡(A)\rank(f) \coloneqq \rank(\bm{A})。

实二次型的标准形

为化简二次型矩阵(仅保留平方项,消去交叉项),要进行变量代换。

{x1=c11y1+c12y2+⋯+c1nynx2=c21y1+c22y2+⋯+c2nyn⋮xn=cn1y1+cn2y2+⋯+cnnyn\left\lbrace\begin{aligned} x_1 &= c_{11} y_1 + c_{12} y_2 + \cdots + c_{1n} y_n \\ x_2 &= c_{21} y_1 + c_{22} y_2 + \cdots + c_{2n} y_n \\ &\kern{0.25em}\vdots \\ x_n &= c_{n1} y_1 + c_{n2} y_2 + \cdots + c_{nn} y_n \end{aligned}\right.

设 P=[cij]n\bm{P} = [c_{ij}]_n 为 nn 阶可逆矩阵,考虑非退化线性变换(又称非奇异线性变换,即 P\bm{P} 可逆,由此可得 y=P−1x\bm{y} = \bm{P}^{-1} \bm{x})

x=Py\bm{x} = \bm{P} \bm{y}

其中 y=[y1y2⋯yn]⊺\bm{y} = \begin{bmatrix} y_1 & y_2 & \cdots & y_n \end{bmatrix}^\intercal 为新变量,从而

f(x)=x⊺Ax=x=Py(Py)⊺A(Py)=y⊺(P⊺AP)y=y⊺By\begin{aligned} f(\bm{x}) = \bm{x}^\intercal \bm{A} \bm{x} &\xlongequal{\bm{x} = \bm{P} \bm{y}} (\bm{P} \bm{y})^\intercal \bm{A} (\bm{P} \bm{y}) \\ &= \bm{y}^\intercal (\bm{P}^\intercal \bm{A} \bm{P}) \bm{y} \\ &= \bm{y}^\intercal \bm{B} \bm{y} \end{aligned}

设 A, B\bm{A},\, \bm{B} 为同阶方阵,若存在可逆矩阵 P\bm{P} 使得

B=P⊺AP\bm{B} = \bm{P}^\intercal \bm{A} \bm{P}

则称 A\bm{A} 与 B\bm{B} 合同(或 A\bm{A} 合同于 B\bm{B}),B\bm{B} 称为 A\bm{A} 的合同矩阵,P\bm{P} 为 A\bm{A} 到 B\bm{B} 的合同变换矩阵。显然 B\bm{B} 也合同于 A\bm{A},因为有

A=(P−1)⊺BP−1\bm{A} = \left(\bm{P}^{-1}\right)^\intercal \bm{B} \bm{P}^{-1}

至此已学习的矩阵关系
  1. 等价矩阵:B=PAQ\bm{B} = \bm{P} \bm{A} \bm{Q}(A, B\bm{A},\, \bm{B} 为 m×nm \times n 矩阵,P, Q\bm{P},\, \bm{Q} 分别为 mm 阶和 nn 阶可逆矩阵)
  2. 相似矩阵:B=P−1AP\bm{B} = \bm{P}^{-1} \bm{A} \bm{P}(A, B\bm{A},\, \bm{B} 为 nn 阶方阵,P\bm{P} 为 nn 阶可逆矩阵)
  3. 合同矩阵:B=P⊺AP\bm{B} = \bm{P}^\intercal \bm{A} \bm{P}(A, B\bm{A},\, \bm{B} 为 nn 阶方阵,P\bm{P} 为 nn 阶可逆矩阵)

只包含平方项的二次型称为标准形,即

f(x1, x2, ⋯ , xn)=∑i=1ndiixi2f(x_1,\, x_2,\, \cdots,\, x_n) = \sum_{i=1}^n d_{ii} x_i^2

设实二次型 f(x1, x2, ⋯ , xn)=x⊺Axf(x_1,\, x_2,\, \cdots,\, x_n) = \bm{x}^\intercal \bm{A} \bm{x},则存在非退化线性变换 x=Py\bm{x} = \bm{P} \bm{y},使得 ff 化为标准形。

等价于证明存在可逆矩阵将实对称矩阵合同变换为实对角矩阵。

因为 A\bm{A} 为实对称矩阵,所以存在正交矩阵 P\bm{P},使得

P⊺AP=P−1AP=[λ1λ2⋱λn]\begin{aligned} \bm{P}^\intercal \bm{A} \bm{P} &= \bm{P}^{-1} \bm{A} \bm{P} \\ &= \begin{bmatrix} \lambda_1 & & & \\ & \lambda_2 & & \\ & & \ddots & \\ & & & \lambda_n \end{bmatrix} \end{aligned}

从而令正交变换 x=Py\bm{x} = \bm{P} \bm{y},则有

f(x)=x⊺Ax=(Py)⊺A(Py)=y⊺(P⊺AP)y=y⊺[λ1λ2⋱λn]y=λ1y12+λ2y22+⋯+λnyn2\begin{aligned} f(\bm{x}) &= \bm{x}^\intercal \bm{A} \bm{x} \\ &= (\bm{P} \bm{y})^\intercal \bm{A} (\bm{P} \bm{y}) \\ &= \bm{y}^\intercal (\bm{P}^\intercal \bm{A} \bm{P}) \bm{y} \\ &= \bm{y}^\intercal \begin{bmatrix} \lambda_1 & & & \\ & \lambda_2 & & \\ & & \ddots & \\ & & & \lambda_n \end{bmatrix} \bm{y} \\ &= \lambda_1 y_1^2 + \lambda_2 y_2^2 + \cdots + \lambda_n y_n^2 \end{aligned}

显然标准型是不唯一的。

化标准形方法

正交变换法(特征值法)

  1. 求出实二次型的矩阵 A\bm{A} 的特征值 λ1, λ2, ⋯ , λn\lambda_1,\, \lambda_2,\, \cdots,\, \lambda_n 及相应的特征向量 α1, α2, ⋯ , αn\bm{\alpha}_1,\, \bm{\alpha}_2,\, \cdots,\, \bm{\alpha}_n。(若同一特征值特征向量不正交,则使用施密特正交化进行正交。显然经过线性变换后仍然是特征向量。而不同特征值的特征向量,已经在笔记 5 证明是正交的了)[1]

  2. 取正交矩阵 P=[α1α2⋯αn]\bm{P} = \begin{bmatrix} \bm{\alpha}_1 & \bm{\alpha}_2 & \cdots & \bm{\alpha}_n \end{bmatrix},则

    P⊺AP=[λ1λ2⋱λn]\bm{P}^\intercal \bm{A} \bm{P} = \begin{bmatrix} \lambda_1 & & & \\ & \lambda_2 & & \\ & & \ddots & \\ & & & \lambda_n \end{bmatrix}

  3. 取正交变换 x=Py\bm{x} = \bm{P} \bm{y}

配方法

  1. 若二次型含有平方项,如 a11x12a_{11} x_1^2,则把所有含 x1x_1 的项集中进行配方,即令

{y1=x1+a12a11x2+⋯+a1na11xny2=x2⋮yn=xn\left\lbrace\begin{aligned} y_1 &= x_1 + \dfrac{a_{12}}{a_{11}} x_2 + \cdots + \dfrac{a_{1n}}{a_{11}} x_n \\ y_2 &= x_2 \\ &\kern{0.25em}\vdots \\ y_n &= x_n \end{aligned}\right.

从而

f=a11y12+f1(y2, y3, ⋯ , yn)f = a_{11} y_1^2 + f_1(y_2,\, y_3,\, \cdots,\, y_n)

  1. 若二次型不含平方项,取非零交叉项,如 2a12x1x22a_{12} x_1 x_2,则令

{x1=y1+y2x2=y1−y2x3=y3⋮xn=yn\left\lbrace\begin{aligned} x_1 &= y_1 + y_2\\ x_2 &= y_1 - y_2 \\ x_3 &= y_3 \\ &\kern{0.25em}\vdots \\ x_n &= y_n \end{aligned}\right.

从而

f=2a12y12−2a12y22+F(y1,y2,y3, y4, ⋯ , yn)f = 2a_{12} y_1^2 - 2a_{12} y_2^2 + F(y_1, y_2, y_3,\, y_4,\, \cdots,\, y_n)

  1. 重复上述过程,直至化为标准形。

合同变换法

没时间了,下节课再写。

  1. 利用二次型矩阵 A\bm{A},构造 2n×n2n \times n 矩阵 B=[AE]\bm{B} = \begin{bmatrix} \bm{A} \\ \bm{E} \end{bmatrix}。
  2. 对 B\bm{B} 做一次初等列变换,然后再做一次同类型的初等行变换,即 [P1⊺E][AE]P1=[P1⊺AP1P1]\begin{bmatrix} \bm{P}_1^\intercal & \\ & \bm{E} \end{bmatrix} \begin{bmatrix} \bm{A} \\ \bm{E} \end{bmatrix} \bm{P}_1 = \begin{bmatrix} \bm{P}_1^\intercal \bm{A} \bm{P}_1 \\ \bm{P}_1 \end{bmatrix}。操作若干次化为 [ΛP]\begin{bmatrix} \bm{\Lambda} \\ \bm{P} \end{bmatrix} 的形式,其中 Λ\bm{\Lambda} 为对角矩阵。(原理即为 P⊺AP=Λ\bm{P}^\intercal \bm{A} \bm{P} = \bm{\Lambda},且 P=P1P2⋯Pk\bm{P} = \bm{P}_1 \bm{P}_2 \cdots \bm{P}_{k})
  3. 令线性变换 x=Py\bm{x} = \bm{P} \bm{y},则原二次型变为标准型 y⊺Λy\bm{y}^\intercal \bm{\Lambda} \bm{y}。

二次型的规范形

实二次型 f(x1,x2,⋯ ,xn)f(x_1, x_2, \cdots, x_n) 经过非退化的实线性变换得到如下形式的二次型

z12+⋯+zp2−zp+12−⋯−zr2(r⩽n)z_1^2 + \cdots + z_p^2 - z_{p+1}^2 - \cdots - z_r^2\qquad(r \le n)

称为实二次型 f(x1,x2,⋯ ,xn)f(x_1, x_2, \cdots, x_n) 的实规范形,rr 称为实二次型 f(x1,x2,⋯ ,xn)f(x_1, x_2, \cdots, x_n) 的秩,pp 称为实二次型 f(x1,x2,⋯ ,xn)f(x_1, x_2, \cdots, x_n) 的正惯性指数,r−pr - p 称为实二次型 f(x1,x2,⋯ ,xn)f(x_1, x_2, \cdots, x_n) 的负惯性指数。

复二次型 f(x1,x2,⋯ ,xn)f(x_1, x_2, \cdots, x_n) 经过非退化的复线性变换得到如下形式的二次型

z12+⋯+zr2(r⩽n)z_1^2 + \cdots + z_r^2\qquad(r \le n)

称为复二次型 f(x1,x2,⋯ ,xn)f(x_1, x_2, \cdots, x_n) 的复规范形,rr 称为复二次型 f(x1,x2,⋯ ,xn)f(x_1, x_2, \cdots, x_n) 的秩。

惯性定理

任意实二次型 f(x1,x2,⋯ ,xn)=x⊺Axf(x_1, x_2, \cdots, x_n) = \bm{x}^\intercal \bm{A} \bm{x},都可用适当的非退化实线性变换,化成实规范形

z12+⋯+zp2−zp+12−⋯−zr2(r⩽n)z_1^2 + \cdots + z_p^2 - z_{p+1}^2 - \cdots - z_r^2\qquad(r \le n)

其中 r=r⁡(A)r = \rank(\bm{A}),且实规范形唯一。


证明:

存在性:存在可逆矩阵 P\bm{P} 使得 P⊺AP=[d1d2⋱dn]\bm{P}^\intercal \bm{A} \bm{P} = \begin{bmatrix} d_1 & & & \\ & d_2 & & \\ & & \ddots & \\ & & & d_n \end{bmatrix},其中 di∈Rd_i \in \R。

设 d1>0, ⋯ , dp>0;  dp+1<0, ⋯ , dr<0;  dr+1=0, ⋯ , dn=0d_1 > 0,\, \cdots,\, d_p > 0;\; d_{p + 1} < 0,\, \cdots,\, d_r < 0;\; d_{r + 1} = 0,\, \cdots,\, d_n = 0。

则

f=x=Py(d1y12+⋯+dpyp2)+(dp+1yp+12+⋯+dryr2)+(dr+1yr+12+⋯+dnyn2)\begin{aligned} f \xlongequal{\bm{x} = \bm{P}\bm{y}} &\left( d_1 y_1^2 + \cdots + d_p y_p^2 \right) +\\ &\left( d_{p+1} y_{p+1}^2 + \cdots + d_r y_r^2 \right) +\\ &\left( d_{r+1} y_{r+1}^2 + \cdots + d_n y_n^2 \right) \end{aligned}

取线性变换 y=Qz\bm{y} = \bm{Q} \bm{z} 使得

{z1=d1y1⋮zp=dpypzp+1=−dp+1yp+1⋮zr=−dryrzr+1=yr+1⋮zn=yn\left\lbrace\begin{aligned} z_1 &= \sqrt{d_1} y_1\\ &\kern{0.25em}\vdots\\ z_p &= \sqrt{d_p} y_p\\ z_{p+1} &= \sqrt{-d_{p+1}} y_{p+1}\\ &\kern{0.25em}\vdots\\ z_r &= \sqrt{-d_r} y_r\\ z_{r+1} &= y_{r+1}\\ &\kern{0.25em}\vdots\\ z_n &= y_n \end{aligned}\right.

从而有

f=x=Py, y=Qzz12+⋯+zp2−zp+12−⋯−zr2f \xlongequal{\bm{x} = \bm{P} \bm{y},\, \bm{y} = \bm{Q} \bm{z}} z_1^2 + \cdots + z_p^2 - z_{p+1}^2 - \cdots - z_r^2

唯一性:即证 pp 唯一确定。

假设存在两个非退化线性变换,使得 x=P1z, x=P2w\bm{x} = \bm{P}_1 \bm{z},\, \bm{x} = \bm{P}_2 \bm{w},即

f=x=P1zz12+⋯+zp2−zp+12−⋯−zr2f=x=P2ww12+⋯+wq2−wq+12−⋯−wr2\begin{aligned} f &\xlongequal{\bm{x} = \bm{P}_1 \bm{z}} z_1^2 + \cdots + z_p^2 - z_{p+1}^2 - \cdots - z_r^2\\ f &\xlongequal{\bm{x} = \bm{P}_2 \bm{w}} w_1^2 + \cdots + w_q^2 - w_{q+1}^2 - \cdots - w_r^2 \end{aligned}

即要证明 p=qp = q。反证法,假设 p>qp > q。

因为 x=P1z=P2w\bm{x} = \bm{P}_1 \bm{z} = \bm{P}_2 \bm{w},则 w=P2−1P1z \bm{w} = \bm{P}_2^{-1} \bm{P}_1 \bm{z},从而对 w=(P2−1P1)z\bm{w} = (\bm{P}_2^{-1}\bm{P}_1)\bm{z},有

z12+⋯+zp2−zp+12−⋯−zr2=w12+⋯+wq2−wq+12−⋯−wr2(1)\begin{aligned} & z_1^2 + \cdots + z_p^2 - z_{p+1}^2 - \cdots - z_r^2 = \\ & w_1^2 + \cdots + w_q^2 - w_{q+1}^2 - \cdots - w_r^2 \tag{1} \end{aligned}

设 C=P2−1P1\bm{C} = \bm{P}_2^{-1} \bm{P}_1,即 w=Cz\bm{w} = \bm{C} \bm{z},则

[w1w2⋮wn]=[c11c12⋯c1nc21c22⋯c2n⋮⋮⋱⋮cn1cn2⋯cnn][z1z2⋮zn]\begin{bmatrix} w_1 \\ w_2 \\ \vdots \\ w_n \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} c_{11} & c_{12} & \cdots & c_{1n} \\ c_{21} & c_{22} & \cdots & c_{2n} \\ \vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\ c_{n1} & c_{n2} & \cdots & c_{nn} \end{bmatrix} \begin{bmatrix} z_1 \\ z_2 \\ \vdots \\ z_n \end{bmatrix}

令

C=[C1q×pC2q×(n−p)C3(n−q)×pC4(n−q)×(n−p)],z=[z1pz2n−p]\bm{C} = \begin{bmatrix} \bm{C}_1^{q \times p} & \bm{C}_2^{q \times (n - p)} \\ \bm{C}_3^{(n - q) \times p} & \bm{C}_4^{(n - q) \times (n - p)} \end{bmatrix},\quad \bm{z} = \begin{bmatrix} \bm{z}_1^{p} \\ \bm{z}_2^{n - p} \end{bmatrix}

构造齐次方程组

{c11z1+c12z2+⋯+c1pzp=0c21z1+c22z2+⋯+c2pzp=0⋮cq1z1+cn2z2+⋯+cqpzp=0\left\lbrace\begin{aligned} c_{11} z_1 + c_{12} z_2 + \cdots + c_{1p} z_p &= 0\\ c_{21} z_1 + c_{22} z_2 + \cdots + c_{2p} z_p &= 0\\ &\kern{0.25em}\vdots\\ c_{q1} z_1 + c_{n2} z_2 + \cdots + c_{qp} z_p &= 0 \end{aligned}\right.

即 C1z1=θ\bm{C}_1 \bm{z}_1 = \bm{\theta}。

由于 q<pq < p,方程个数小于未知元个数,则存在非零解 (z1,z2,⋯ ,zp)=(t1,t2,⋯ ,tp)(z_1, z_2, \cdots, z_p) = (t_1, t_2, \cdots, t_p)。

取 z=(t1,t2,⋯ ,tp,0,⋯ ,0)\bm{z} = (t_1, t_2, \cdots, t_p, 0, \cdots, 0),则

w=Cz=[C1C2C3C4][z1pθn−p]=[C1z1C3z1]=[θqC3z1]=(0,⋯ ,0⏞q,sq+1,⋯ ,sn)\begin{aligned} \bm{w} &= \bm{C}\bm{z}\\ &= \begin{bmatrix} \bm{C}_1 & \bm{C}_2 \\ \bm{C}_3 & \bm{C}_4 \end{bmatrix} \begin{bmatrix} \bm{z}_1^{p}\\ \bm{\theta}^{n - p} \end{bmatrix}\\ &= \begin{bmatrix} \bm{C}_1 \bm{z}_1\\ \bm{C}_3 \bm{z}_1 \end{bmatrix}\\ &= \begin{bmatrix} \bm{\theta}^{q}\\ \bm{C}_3 \bm{z}_1 \end{bmatrix}\\ &= (\overbrace{0, \cdots, 0}^{q}, s_{q+1}, \cdots, s_n) \end{aligned}

代入 (1)(1) 式,得

t12+⋯+tp2=−sq+12−⋯−sn2t_1^2 + \cdots + t_p^2 = - s_{q+1}^2 - \cdots - s_n^2

左边 t12+⋯+tp2>0t_1^2 + \cdots + t_p^2 > 0,右边 −sq+12−⋯−sn2⩽0- s_{q+1}^2 - \cdots - s_n^2 \le 0,矛盾。

故 p⩽qp \le q,同理可证 q⩽pq \le p,从而 p=qp = q。

若实对称矩阵 A, B\bm{A},\, \bm{B} 合同,则二次型 x⊺Ax\bm{x}^\intercal\bm{A}\bm{x} 与 x⊺Bx\bm{x}^\intercal\bm{B}\bm{x} 有相同的秩、正惯性指数和负惯性指数。


证明:

存在可逆矩阵 P\bm{P} 使得

P⊺AP=[1⋱1−1⋱−10⋱0]\bm{P}^\intercal \bm{A} \bm{P} = \begin{bmatrix} 1 & & & & & & & & \\ & \ddots & & & & & & & \\ & & 1 & & & & & & \\ & & & -1 & & & & & \\ & & & & \ddots & & & & \\ & & & & & -1 & & & \\ & & & & & & 0 & & \\ & & & & & & & \ddots & \\ & & & & & & & & 0 \end{bmatrix}

而又存在可逆矩阵 Q\bm{Q} 使得 B=Q⊺AQ\bm{B} = \bm{Q}^\intercal \bm{A} \bm{Q},即 A=(Q−1)⊺BQ−1\bm{A} = (\bm{Q}^{-1})^\intercal \bm{B} \bm{Q}^{-1},从而

P⊺AP=P⊺(Q−1)⊺BQ−1P=(Q−1P)⊺B(Q−1P)=[1⋱1−1⋱−10⋱0]\begin{aligned} \bm{P}^\intercal \bm{A} \bm{P} &= \bm{P}^\intercal (\bm{Q}^{-1})^\intercal \bm{B} \bm{Q}^{-1} \bm{P}\\ &= (\bm{Q}^{-1} \bm{P})^\intercal \bm{B} (\bm{Q}^{-1} \bm{P})\\ &= \begin{bmatrix} 1 & & & & & & & & \\ & \ddots & & & & & & & \\ & & 1 & & & & & & \\ & & & -1 & & & & & \\ & & & & \ddots & & & & \\ & & & & & -1 & & & \\ & & & & & & 0 & & \\ & & & & & & & \ddots & \\ & & & & & & & & 0 \end{bmatrix} \end{aligned}

令 R=Q−1P\bm{R} = \bm{Q}^{-1} \bm{P},则 R\bm{R} 可逆,且

R⊺BR=[1⋱1−1⋱−10⋱0]\bm{R}^\intercal \bm{B} \bm{R} = \begin{bmatrix} 1 & & & & & & & & \\ & \ddots & & & & & & & \\ & & 1 & & & & & & \\ & & & -1 & & & & & \\ & & & & \ddots & & & & \\ & & & & & -1 & & & \\ & & & & & & 0 & & \\ & & & & & & & \ddots & \\ & & & & & & & & 0 \end{bmatrix}

从而 x⊺Ax\bm{x}^\intercal \bm{A} \bm{x} 与 x⊺Bx\bm{x}^\intercal \bm{B} \bm{x} 有相同的秩、正惯性指数和负惯性指数。

正定二次型

设 f(x1,x2,⋯ ,xn)=x⊺Axf(x_1, x_2, \cdots, x_n) = \bm{x}^\intercal \bm{A} \bm{x} 为实二次型,若对任意实向量 x≠θ\bm{x} \ne \bm{\theta},都有

f(x)=x⊺Ax>0f(\bm{x}) = \bm{x}^\intercal \bm{A} \bm{x} > 0

则称 f(x)f(\bm{x}) 为正定二次型,A\bm{A} 为正定矩阵。

同理可定义负定二次型和半正定二次型。

正定矩阵一定是实对称矩阵。

如 f(x1,x2,x3)=x12+x22f(x_1, x_2, x_3) = x_1^2 + x_2^2 就不是正定二次型,因为 f(0,0,a)=0f(0, 0, a) = 0 对任意 a∈R\{0}a \in \R\backslash\left\lbrace 0 \right\rbrace 成立,而 (0,0,a)≠θ(0, 0, a) \ne \bm{\theta}。

该二次型称为半正定二次型,二次型矩阵称为半正定矩阵,因为对任意实向量 x≠θ\bm{x} \ne \bm{\theta},都有

f(x)=x⊺Ax⩾0f(\bm{x}) = \bm{x}^\intercal \bm{A} \bm{x} \ge 0

同理有半负定二次型和半负定矩阵。

设 A\bm{A} 为 nn 阶正定矩阵,P\bm{P} 为 nn 阶可逆矩阵,则 P⊺AP\bm{P}^\intercal \bm{A} \bm{P} 也是正定矩阵。

即合同变换不改变正定性。


证明:

因为 A\bm{A} 为正定矩阵,故对任意 x≠θ\bm{x} \ne \bm{\theta},都有

x⊺Ax>0\bm{x}^\intercal \bm{A} \bm{x} > 0

即证对任意 y≠θ\bm{y} \ne \bm{\theta},都有

y⊺(P⊺AP)y>0\bm{y}^\intercal (\bm{P}^\intercal \bm{A} \bm{P}) \bm{y} > 0

令 x=Py\bm{x} = \bm{P} \bm{y},则 x≠θ\bm{x} \ne \bm{\theta},从而

y⊺(P⊺AP)y=(Py)⊺A(Py)=x⊺Ax>0\begin{aligned} \bm{y}^\intercal (\bm{P}^\intercal \bm{A} \bm{P}) \bm{y} &= (\bm{P} \bm{y})^\intercal \bm{A} (\bm{P} \bm{y})\\ &= \bm{x}^\intercal \bm{A} \bm{x}\\ &> 0 \end{aligned}

顺序主子式

设矩阵 A=[aij]n×n\bm{A} = \left[ a_{ij} \right]_{n \times n},称如下行列式

∣a11a12⋯a1ka21a22a2k⋮⋮⋱⋮ak1ak2⋯akk∣\begin{vmatrix} a_{11} & a_{12} & \cdots & a_{1k} \\ a_{21} & a_{22} & & a_{2k} \\ \vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\ a_{k1} & a_{k 2} & \cdots & a_{kk} \end{vmatrix}

为 A\bm{A} 的 kk 阶顺序主子式。显然 A∈Mn(R)\bm{A} \in M_{n}(\R) 的顺序主子式有 nn 个。

设 A\bm{A} 为 nn 阶实对称矩阵,则以下结论等价:

  1. A\bm{A} 为正定矩阵
  2. A\bm{A} 的特征值全为正
  3. A\bm{A} 的正惯性指数为 nn
  4. A\bm{A} 的各阶顺序主子式全为正
  5. A\bm{A} 合同于单位矩阵 E\bm{E}(存在可逆矩阵 P\bm{P},使得 A=P⊺P\bm{A} = \bm{P}^\intercal \bm{P})

证明:(只证明部分)

  1.   ⟹  \implies 4.:

由 A\bm{A} 正定,取 x=(x1,⋯ ,xk,0,⋯ ,0)\bm{x} = (x_1, \cdots, x_{k}, 0, \cdots, 0),其中 xix_i 不全为零,则有 x≠θ\bm{x} \ne \bm{\theta},则 x⊺Ax>0\bm{x}^\intercal \bm{A} \bm{x} > 0,即

[x1⋯xk][a11⋯a1k⋮⋱⋮ak1⋯akk][x1⋮xk]>0[x1⋯xk]Ak[x1⋮xk]>0\begin{aligned} \begin{bmatrix} x_1 & \cdots & x_k \end{bmatrix} \begin{bmatrix} a_{11} & \cdots & a_{1k} \\ \vdots & \ddots & \vdots \\ a_{k1} & \cdots & a_{kk} \end{bmatrix} \begin{bmatrix} x_1 \\ \vdots \\ x_k \end{bmatrix} &> 0\\ \begin{bmatrix} x_1 & \cdots & x_k \end{bmatrix} \bm{A}_k \begin{bmatrix} x_1 \\ \vdots \\ x_k \end{bmatrix} &> 0 \end{aligned}

则 Ak∈Mk(R)\bm{A}_{k} \in M_{k}(\R) 为对称、正定矩阵,从而 ∣Ak∣>0|\bm{A}_{k}| > 0,即 Ak\bm{A}_{k} 的顺序主子式全为正。

  1.   ⟹  \implies 1.:

设实对称矩阵 A∈Mn(R)\bm{A} \in M_n(\R)。

数学归纳法,n=1n = 1 时显然成立。

假设 n=m−1n = m - 1 时成立,当 n=mn = m 时,有

A=[Bββ⊺amm]\bm{A} = \begin{bmatrix} \bm{B} & \bm{\beta}\\ \bm{\beta}^\intercal & a_{mm} \end{bmatrix}\\

其中 B∈Mm−1(R)\bm{B} \in M_{m-1}(\R) 为对称正定矩阵,β=[a1m⋮am−1,m]∈Rm−1\bm{\beta} = \begin{bmatrix} a_{1m} \\ \vdots \\ a_{m-1, m} \end{bmatrix} \in \R^{m-1},amm∈Ra_{mm} \in \R。

构造 P=[E−B−1βθ⊺1]\bm{P} = \begin{bmatrix} \bm{E} & -\bm{B}^{-1} \bm{\beta} \\ \bm{\theta}^\intercal & 1 \end{bmatrix},则有

P⊺AP=[E(θ⊺)⊺(−B−1β)⊺1][Bββ⊺amm][E−B−1βθ⊺1]=[Eθ−β⊺B−11][Bββ⊺amm][E−B−1β⊺θ⊺1]=[Bβθ⊺amm−β⊺B−1β][E−B−1βθ⊺1]=[Bθθ⊺amm−β⊺B−1β]\begin{aligned} \bm{P}^\intercal \bm{A} \bm{P} &= \begin{bmatrix} \bm{E} & (\bm{\theta}^\intercal)^\intercal \\ \left(-\bm{B}^{-1} \bm{\beta}\right)^\intercal & 1 \end{bmatrix} \begin{bmatrix} \bm{B} & \bm{\beta}\\ \bm{\beta}^\intercal & a_{mm} \end{bmatrix} \begin{bmatrix} \bm{E} & -\bm{B}^{-1} \bm{\beta} \\ \bm{\theta}^\intercal & 1 \end{bmatrix}\\ &= \begin{bmatrix} \bm{E} & \bm{\theta} \\ - \bm{\beta}^\intercal \bm{B}^{-1} & 1 \end{bmatrix} \begin{bmatrix} \bm{B} & \bm{\beta}\\ \bm{\beta}^\intercal & a_{mm} \end{bmatrix} \begin{bmatrix} \bm{E} & -\bm{B}^{-1} \bm{\beta}^\intercal \\ \bm{\theta}^\intercal & 1 \end{bmatrix}\\ &= \begin{bmatrix} \bm{B} & \bm{\beta}\\ \bm{\theta}^\intercal & a_{mm} - \bm{\beta}^\intercal \bm{B}^{-1} \bm{\beta} \end{bmatrix} \begin{bmatrix} \bm{E} & -\bm{B}^{-1} \bm{\beta} \\ \bm{\theta}^\intercal & 1 \end{bmatrix}\\ &= \begin{bmatrix} \bm{B} & \bm{\theta}\\ \bm{\theta}^\intercal & a_{mm} - \bm{\beta}^\intercal \bm{B}^{-1} \bm{\beta} \end{bmatrix}\\ \end{aligned}

因为 ∣A∣>0\left\lvert \bm{A} \right\rvert > 0,则

∣P⊺AP∣=∣P⊺∣∣A∣∣P∣=∣P∣2∣A∣>0\begin{aligned} \left\lvert \bm{P}^\intercal \bm{A} \bm{P} \right\rvert &= \left\lvert \bm{P}^\intercal \right\rvert \left\lvert \bm{A} \right\rvert \left\lvert \bm{P} \right\rvert\\ &= \left\lvert \bm{P} \right\rvert^2 \left\lvert \bm{A} \right\rvert\\ &> 0 \end{aligned}

即 ∣B∣(amm−β⊺B−1β)>0\left\lvert \bm{B} \right\rvert\left(a_{mm} - \bm{\beta}^\intercal \bm{B}^{-1} \bm{\beta}\right) > 0,而 ∣B∣>0\left\lvert \bm{B} \right\rvert > 0,则有 amm−β⊺B−1β>0a_{mm} - \bm{\beta}^\intercal \bm{B}^{-1} \bm{\beta} > 0。

由 B\bm{B} 为正定矩阵,存在可逆矩阵 Q∈Mm−1(R)\bm{Q} \in M_{m - 1}(\R) 使得 Q⊺BQ=Em−1\bm{Q}^\intercal \bm{B} \bm{Q} = \bm{E}_{m - 1},令

C=[Qθθ⊺1]\bm{C} = \begin{bmatrix} \bm{Q} & \bm{\theta}\\ \bm{\theta}^\intercal & 1 \end{bmatrix}

则有

C⊺(P⊺AP)C=[Q⊺θθ⊺1][Bθθ⊺amm−β⊺B−1β][Qθθ⊺1]=[Q⊺BQθθ⊺amm−β⊺B−1β]=[Em−1θθ⊺amm−β⊺B−1β]=(PC)⊺A(PC)\begin{aligned} \bm{C}^\intercal \left( \bm{P}^\intercal \bm{A} \bm{P} \right) \bm{C} &= \begin{bmatrix} \bm{Q}^\intercal & \bm{\theta}\\ \bm{\theta}^\intercal & 1 \end{bmatrix} \begin{bmatrix} \bm{B} & \bm{\theta}\\ \bm{\theta}^\intercal & a_{mm} - \bm{\beta}^\intercal \bm{B}^{-1} \bm{\beta} \end{bmatrix} \begin{bmatrix} \bm{Q} & \bm{\theta}\\ \bm{\theta}^\intercal & 1 \end{bmatrix}\\ &= \begin{bmatrix} \bm{Q}^\intercal \bm{B} \bm{Q} & \bm{\theta} \\ \bm{\theta}^\intercal & a_{mm} - \bm{\beta}^\intercal \bm{B}^{-1} \bm{\beta} \end{bmatrix}\\ &= \begin{bmatrix} \bm{E}_{m - 1} & \bm{\theta} \\ \bm{\theta}^\intercal & a_{mm} - \bm{\beta}^\intercal \bm{B}^{-1} \bm{\beta} \end{bmatrix}\\ &= \left( \bm{P} \bm{C} \right) ^\intercal \bm{A} \left( \bm{P} \bm{C} \right)\\ \end{aligned}

令 D=PC\bm{D} = \bm{P} \bm{C},则有 D⊺AD=[Em−1θθ⊺amm−β⊺B−1β]\bm{D}^\intercal \bm{A} \bm{D} = \begin{bmatrix} \bm{E}_{m - 1} & \bm{\theta} \\ \bm{\theta}^\intercal & a_{mm} - \bm{\beta}^\intercal \bm{B}^{-1} \bm{\beta} \end{bmatrix},由 amm−β⊺B−1β>0a_{mm} - \bm{\beta}^\intercal \bm{B}^{-1} \bm{\beta} > 0,故 A\bm{A} 为正定矩阵。

  1.   ⟹  \implies 5.:

f=x=Pyλ1y12+⋯+λnyn2f \xlongequal{\bm{x} = \bm{P} \bm{y}} \lambda_1 y_1^2 + \cdots + \lambda_n y_n^2,其中 λi>0\lambda_i > 0 为 A\bm{A} 的特征值。

则有正交矩阵 Q\bm{Q} 使

A=Q[λ1⋱λn]Q⊺=Q[λ1⋱λn][λ1⋱λn]Q⊺=(Q[λ1⋱λn])(Q[λ1⋱λn])⊺=P⊺P \begin{aligned} \bm{A} &= \bm{Q} \begin{bmatrix} \lambda_1 & & \\ & \ddots & \\ & & \lambda_n \end{bmatrix} \bm{Q}^\intercal\\ &= \bm{Q} \begin{bmatrix} \sqrt{\lambda_1} & & \\ & \ddots & \\ & & \sqrt{\lambda_n} \end{bmatrix} \begin{bmatrix} \sqrt{\lambda_1} & & \\ & \ddots & \\ & & \sqrt{\lambda_n} \end{bmatrix} \bm{Q}^\intercal \\ &= \left( \bm{Q} \begin{bmatrix} \sqrt{\lambda_1} & & \\ & \ddots & \\ & & \sqrt{\lambda_n} \end{bmatrix} \right) \left( \bm{Q} \begin{bmatrix} \sqrt{\lambda_1} & & \\ & \ddots & \\ & & \sqrt{\lambda_n} \end{bmatrix} \right)^\intercal \\ &= \bm{P}^\intercal \bm{P} \end{aligned}

其中 P=(Q[λ1⋱λn])⊺\bm{P} = \left( \bm{Q} \begin{bmatrix} \sqrt{\lambda_1} & & \\ & \ddots & \\ & & \sqrt{\lambda_n} \end{bmatrix} \right)^\intercal。

推论

正定矩阵行列式大于零。

正定矩阵 A\bm{A} 主对角线元素 aii>0a_{ii} > 0。


证明:

存在可逆矩阵 P\bm{P},使

A=P⊺P=[α1⊺⋮αn⊺][α1⋯αn]=[α1⊺α1⋯α1⊺αn⋮⋱⋮αn⊺α1⋯αn⊺αn]\begin{aligned} \bm{A} &= \bm{P}^\intercal \bm{P}\\ &= \begin{bmatrix} \bm{\alpha}_1^\intercal \\ \vdots \\ \bm{\alpha}_n^\intercal \end{bmatrix} \begin{bmatrix} \bm{\alpha}_1 & \cdots & \bm{\alpha}_n \end{bmatrix}\\ &= \begin{bmatrix} \bm{\alpha}_1^\intercal \bm{\alpha}_1 & \cdots & \bm{\alpha}_1^\intercal \bm{\alpha}_n \\ \vdots & \ddots & \vdots \\ \bm{\alpha}_n^\intercal \bm{\alpha}_1 & \cdots & \bm{\alpha}_n^\intercal \bm{\alpha}_n \end{bmatrix} \end{aligned}

从而有 aii=αi⊺αi=∥αi∥2>0a_{ii} = \bm{\alpha}_i^\intercal \bm{\alpha}_i = \| \bm{\alpha}_i \|^2 > 0。(可逆矩阵,不可能为零向量)

主子式

设矩阵 A=[aij]n×n\bm{A} = \left[ a_{ij} \right]_{n \times n},取 i1<i2<⋯<iki_1 < i_2 < \cdots < i_{k},则如下行列式

∣ai1i1ai1i2⋯ai1ikai2i1ai2i2⋯ai2ik⋮⋮⋱⋮aiki1aiki2⋯aikik∣\begin{vmatrix} a_{i_1 i_1} & a_{i_1 i_2} & \cdots & a_{i_1 i_k} \\ a_{i_2 i_1} & a_{i_2 i_2} & \cdots & a_{i_2 i_k} \\ \vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\ a_{i_k i_1} & a_{i_k i_2} & \cdots & a_{i_k i_k} \end{vmatrix}

称为 A\bm{A} 的一个 kk 阶主子式。

正定矩阵 A\bm{A} 的 kk 阶主子式全为正。


证明:

由 A\bm{A} 正定,取 x=(x1,x2,⋯ ,xn)⊺\bm{x} = (x_1, x_2, \cdots, x_n)^\intercal,其中 xi1, xi2, ⋯ , xikx_{i_1},\, x_{i_2},\, \cdots,\, x_{i_k} 不全为零,其余 n−kn - k 个分量为零,则有 x≠θ\bm{x} \ne \bm{\theta},则 x⊺Ax>0\bm{x}^\intercal \bm{A} \bm{x} > 0,即

[xi1⋯xik][ai1i1⋯ai1ik⋮⋱⋮aiki1⋯aikik][xi1⋮xik]>0[xi1⋯xik]B[xi1⋮xik]>0\begin{aligned} \begin{bmatrix} x_{i_1} & \cdots & x_{i_k} \end{bmatrix} \begin{bmatrix} a_{i_1 i_1} & \cdots & a_{i_1 i_k} \\ \vdots & \ddots & \vdots \\ a_{i_k i_1} & \cdots & a_{i_k i_k} \end{bmatrix} \begin{bmatrix} x_{i_1} \\ \vdots \\ x_{i_k} \end{bmatrix} &> 0\\ \begin{bmatrix} x_{i_1} & \cdots & x_{i_k} \end{bmatrix} \bm{B} \begin{bmatrix} x_{i_1} \\ \vdots \\ x_{i_k} \end{bmatrix} &> 0 \end{aligned}

B∈Mk(R)\bm{B} \in M_k(\R) 为对称、正定矩阵,从而 ∣B∣>0|\bm{B}| > 0,即 B\bm{B} 的顺序主子式全为正。

由 i1, i2, ⋯ , iki_1,\, i_2,\, \cdots,\, i_k 的任意性,可知 A\bm{A} 的 kk 阶主子式全为正。

上面写正定矩阵合同于单位矩阵,即存在可逆矩阵 P\bm{P},使得 A=P⊺P\bm{A} = \bm{P}^\intercal \bm{P}。

实际上有更强的结论,存在正定矩阵 B\bm{B},使得 A=B⊺B\bm{A} = \bm{B}^\intercal \bm{B},从而 A=B2\bm{A} = \bm{B}^2


证明:

  ⟸  \impliedby:

A=B2  ⟹  A=B⊺B\bm{A} = \bm{B}^2 \implies \bm{A} = \bm{B}^\intercal \bm{B},其中 B\bm{B} 为正定矩阵。从而 A\bm{A} 正定。

x⊺Ax=x⊺B⊺Bx=(Bx)⊺Bx=∥Bx∥2>0\bm{x}^\intercal \bm{A} \bm{x} = \bm{x}^\intercal \bm{B}^\intercal \bm{B} \bm{x} = \left( \bm{B} \bm{x} \right)^\intercal \bm{B} \bm{x} = \| \bm{B} \bm{x} \|^2 > 0,从而 A\bm{A} 正定。

  ⟹  \implies:

设 A\bm{A} 为正定矩阵,存在正交矩阵 P\bm{P}(PP⊺=E\bm{P} \bm{P}^\intercal = \bm{E})使得

A=P⊺[λ1⋱λn]P=P⊺[λ1⋱λn][λ1⋱λn]P=P⊺ΛΛP=P⊺ΛPP⊺ΛP=(P⊺ΛP)⊺(P⊺ΛP)\begin{aligned} \bm{A} &= \bm{P}^\intercal \begin{bmatrix} \lambda_1 & & \\ & \ddots & \\ & & \lambda_n \end{bmatrix} \bm{P}\\ &= \bm{P}^\intercal \begin{bmatrix} \sqrt{\lambda_1} & & \\ & \ddots & \\ & & \sqrt{\lambda_n} \end{bmatrix} \begin{bmatrix} \sqrt{\lambda_1} & & \\ & \ddots & \\ & & \sqrt{\lambda_n} \end{bmatrix} \bm{P}\\ &= \bm{P}^\intercal \bm{\Lambda} \bm{\Lambda} \bm{P}\\ &= \bm{P}^\intercal \bm{\Lambda} \bm{P} \bm{P}^\intercal \bm{\Lambda} \bm{P}\\ &= \left( \bm{P}^\intercal \bm{\Lambda} \bm{P} \right)^\intercal \left( \bm{P}^\intercal \bm{\Lambda} \bm{P} \right)\\ \end{aligned}

取 B=P⊺ΛP\bm{B} = \bm{P}^\intercal \bm{\Lambda} \bm{P},则有 A=B⊺B=B2\bm{A} = \bm{B}^\intercal \bm{B} = \bm{B}^2。

设 A\bm{A} 为实对称矩阵,则当实数 tt 充分大时,A+tE\bm{A} + t \bm{E} 为正定矩阵。


证明:

由于 A\bm{A} 为实对称矩阵,存在正交矩阵 P\bm{P} 使得

A=P⊺[λ1⋱λn]P\bm{A} = \bm{P}^\intercal \begin{bmatrix} \lambda_1 & & \\ & \ddots & \\ & & \lambda_n \end{bmatrix} \bm{P}

则

A+tE=P⊺[λ1⋱λn]P+tP⊺P=P⊺ΛP+P⊺(tE)P=P⊺(Λ+tE)P=P⊺[λ1+t⋱λn+t]P\begin{aligned} \bm{A} + t \bm{E} &= \bm{P}^\intercal \begin{bmatrix} \lambda_1 & & \\ & \ddots & \\ & & \lambda_n \end{bmatrix} \bm{P} + t \bm{P}^\intercal \bm{P}\\ &= \bm{P}^\intercal\bm{\Lambda}\bm{P} + \bm{P}^\intercal (t \bm{E}) \bm{P}\\ &= \bm{P}^\intercal \left( \bm{\Lambda} + t \bm{E} \right) \bm{P}\\ &= \bm{P}^\intercal \begin{bmatrix} \lambda_1 + t & & \\ & \ddots & \\ & & \lambda_n + t \end{bmatrix} \bm{P} \end{aligned}

当 t>max⁡i=1, ⋯ , n{∣λi∣}t > \max\limits_{i = 1,\, \cdots,\, n} \left\{ \left\lvert \lambda_i \right\rvert \right\} 时,A+tE\bm{A} + t \bm{E} 的特征值全为正,从而 A+tE\bm{A} + t \bm{E} 为正定矩阵。

若 ff 既不是半正定二次型,也不是半负定二次型,则称 ff 为不定二次型,称 A\bm{A} 为不定矩阵。

A\bm{A} 为负定矩阵   ⟺  \iff −A-\bm{A} 为正定矩阵。

注意负定矩阵行列式不一定为负,实际上有

(−1)r∣a11a12⋯a1ra21a22a2r⋮⋮⋱⋮ar1ar2⋯arr∣>0(-1)^r \begin{vmatrix} a_{11} & a_{12} & \cdots & a_{1r} \\ a_{21} & a_{22} & & a_{2r} \\ \vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\ a_{r1} & a_{r 2} & \cdots & a_{rr} \end{vmatrix} > 0

对实对称矩阵 A\bm{A},以下结论等价:

  1. A\bm{A} 为半正定矩阵
  2. ff 正惯性指数 =r⁡(A)= \rank(\bm{A})
  3. A\bm{A} 特征值均不小于零
  4. 存在实矩阵 B\bm{B},使得 A=B⊺B\bm{A} = \bm{B}^\intercal \bm{B}
  5. A\bm{A} 所有主子式不小于零(不是顺序主子式!)[1:1]

  1. 顺序主子式全不小于零,不一定为半正定矩阵,如 [000−1]\begin{bmatrix} 0 & 0 \\ 0 & -1 \end{bmatrix} ↩︎ ↩︎